दीर्घकालीन प्रयोगले मस्तिष्कमा असर गर्न सक्ने ५ सामान्य औषधिबारे अमेरिकी डाक्टरको चेतावनी

काठमाडौं । सामान्यतया रोग निको पार्न र पीडा कम गर्न प्रयोग गरिने औषधिहरूले शरीरलाई फाइदा पुर्‍याए पनि केही औषधिको लामो समयसम्म वा अत्यधिक प्रयोगले मस्तिष्कको कार्यमा असर पार्न सक्ने चेतावनी एक अमेरिकी चिकित्सकले दिएका छन्।

एचटीको रिपोर्टअनुसार, अमेरिकास्थित न्युरोसर्जन Dr. Jai Jagannathan ले सामाजिक सञ्जाल Instagram मा सार्वजनिक गरेको भिडियोमार्फत केही औषधिको अनियन्त्रित प्रयोगले स्मरणशक्ति, सोच्ने क्षमता र न्यूरोट्रान्समिटर सन्तुलनमा प्रभाव पार्न सक्ने बताएका हुन्। उनका अनुसार यस्ता औषधिहरूलाई पूर्ण रूपमा हानिकारक भन्न नमिल्ने भए पनि चिकित्सकको सल्लाहबिना दीर्घकालीन प्रयोग जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।

१. बेन्जोडायजेपाइन समूहका औषधि

अल्प्राजोलम, लोराजेपाम र डायजेपाम जस्ता औषधि चिन्ता, आतंक विकार, अनिद्रा र मिर्गी रोगमा प्रयोग गरिन्छ। छोटो अवधिमा प्रभावकारी मानिने यी औषधिको लामो समयसम्म सेवनले विशेषगरी वृद्ध व्यक्तिमा स्मरणशक्ति कमजोर हुने, सोच्ने गति ढिलो हुने, लत बस्ने तथा लड्ने जोखिम बढ्न सक्ने चिकित्सकहरू बताउँछन्।

२. एन्टीकोलिनर्जिक औषधि

डिफेनहाइड्रामाइन, अक्सिब्युटिनिन तथा केही एन्टीडिप्रेसन्ट औषधि एलर्जी, रुघाखोकी, अत्यधिक सक्रिय मूत्राशय र डिप्रेसनजस्ता समस्यामा दिइन्छ। यी औषधिले स्मरणशक्ति र सिकाइसँग सम्बन्धित ‘एसिटाइलकोलिन’ नामक रसायनलाई अवरुद्ध गर्ने भएकाले दीर्घकालीन प्रयोगले भ्रम, ध्यान केन्द्रित गर्न कठिनाइ तथा डिमेन्सियाको जोखिम बढाउन सक्ने उल्लेख गरिएको छ।

३. ओपियोइड्स

अक्सिकोडोन, हाइड्रोकोडोन र मोर्फिनजस्ता शक्तिशाली दुखाइ निवारक औषधि शल्यक्रिया पछिको पीडा, क्यान्सरको पीडा वा गम्भीर चोटपटकमा प्रयोग गरिन्छ। यद्यपि लामो समयसम्म प्रयोग गर्दा लत लाग्ने, मस्तिष्कको संरचनामा परिवर्तन आउने तथा निर्णय क्षमतामा असर पर्ने जोखिम रहेको चिकित्सकहरूले बताएका छन्।

४. केमोथेरापी औषधि

मेथोट्रेक्सेट र सिस्प्लेटिनजस्ता केमोथेरापी औषधि क्यान्सर उपचारमा जीवनरक्षक मानिन्छन्। तर उपचारका क्रममा केही बिरामीमा ‘केमो ब्रेन’ भनिने समस्या देखिन सक्छ, जसमा ध्यान केन्द्रित गर्न कठिनाइ, स्मरणशक्ति कमजोर हुनु र सोच्ने गति घट्नु समावेश हुन्छ। धेरैजसो अवस्थामा यो असर अस्थायी हुने भए पनि केहीमा लामो समयसम्म रहन सक्छ।

५. उत्तेजक (स्टिमुल्यान्ट) औषधि

एम्फेटामाइन समूहका औषधि ध्यान घाटा हाइपरएक्टिभिटी डिसअर्डर (ADHD) तथा नार्कोलेप्सीमा प्रयोग गरिन्छ। चिकित्सकको निगरानीमा सुरक्षित मानिए पनि प्रिस्क्रिप्शनबिना वा अत्यधिक मात्रामा सेवन गर्दा चिन्ता बढ्ने, अनिद्रा र उच्च रक्तचापजस्ता समस्या निम्त्याउन सक्छ।

चिकित्सकहरूको सुझाव अनुसार कुनै पनि औषधि दीर्घकालीन रूपमा प्रयोग गर्नु अघि विशेषज्ञसँग परामर्श लिनु आवश्यक छ। स्व–औषधि सेवन (सेल्फ–मेडिकेसन) तथा ओभर–द–काउन्टर औषधिको जथाभावी प्रयोगले दीर्घकालीन रूपमा मस्तिष्क स्वास्थ्यमा असर पार्न सक्ने भएकाले सचेत रहन आग्रह गरिएको छ।