मध्यरातिदेखि मौन अवधि सुरु, प्रचारप्रसार पूर्ण रूपमा निषेध

काठमाडौं । फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधि सभा निर्वाचनलाई लक्षित गर्दै आज मध्यराति १२ बजेदेखि देशभर मौन अवधि लागू हुने भएको छ। निर्वाचन आयोगका अनुसार मौन अवधि सुरु भएसँगै कसैको पक्ष वा विपक्षमा कुनै पनि प्रकारको प्रचारप्रसार, भोट माग्ने गतिविधि, सार्वजनिक अपिल तथा मतदातालाई प्रभावित पार्ने अभिव्यक्ति गर्न पाइने छैन। यो व्यवस्था मतदान प्रक्रिया सम्पन्न नभएसम्म निरन्तर रूपमा लागू रहनेछ।

निर्वाचनको मिति नजिकिँदै जाँदा राजनीतिक दल, तिनका उम्मेदवार तथा समर्थकहरू अन्तिम चरणको चुनावी सभा, घरदैलो कार्यक्रम र प्रचार अभियानमा सक्रिय देखिएका छन्। विभिन्न स्थानमा आमसभा, कोणसभा र मतदाता भेटघाट कार्यक्रम सञ्चालन भइरहेका छन्। तर मध्यरातिपछि भने यस्ता सबै गतिविधि कानुनी रूपमा पूर्ण रूपमा रोक्नुपर्नेछ। आयोगले मौन अवधिको उल्लङ्घन भए कडा कारबाही गरिने चेतावनीसमेत दिएको छ।

किन लागू गरिन्छ मौन अवधि ?

निर्वाचनका क्रममा प्रतिस्पर्धीबीच विवाद, झडप वा अप्रिय घटना नहोस् र मतदाताहरूले शान्त, सुरक्षित तथा भयमुक्त वातावरणमा मतदान गर्न सकून् भन्ने उद्देश्यले मौन अवधि लागू गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास रहेको छ। लोकतान्त्रिक अभ्यासलाई परिपक्व र विश्वसनीय बनाउन यस्तो प्रावधान महत्वपूर्ण मानिन्छ।

मौन अवधिले उम्मेदवारबीच स्वच्छ प्रतिस्पर्धात्मक वातावरण निर्माण गर्न सहयोग पुग्ने विश्वास गरिन्छ। यस अवधिमा प्रचारप्रसार पूर्ण रूपमा रोकिँदा मतदाताले शान्त मनस्थितिमा आफ्नो निर्णय लिन सक्ने अपेक्षा गरिन्छ। निर्वाचनको निष्पक्षता र पारदर्शितालाई सुनिश्चित गर्न पनि यो व्यवस्था प्रभावकारी मानिन्छ।

यदि मौन अवधिको व्यवस्था नराखी मतदानको अघिल्लो दिनसम्म पनि प्रचारप्रसारलाई खुला छोड्ने हो भने उम्मेदवार र राजनीतिक दलहरूले मतदातालाई विभिन्न माध्यमबाट प्रभावित पार्ने जोखिम बढ्न सक्छ। अन्तिम समयमा गलत सूचना फैलिने, भ्रम सिर्जना हुने वा भावनात्मक दबाब बढ्ने सम्भावना रहन्छ। त्यसैले निर्वाचनलाई निष्पक्ष, शान्तिपूर्ण र विश्वसनीय बनाउन मौन अवधि अनिवार्य गरिएको हो।

के गर्न पाइँदैन ?

निर्वाचन आचारसंहिताअनुसार मौन अवधिमा कुनै पनि विधि, प्रक्रिया वा माध्यमबाट मत माग्न तथा निर्वाचन प्रचारप्रसार गर्न पाइँदैन। दल वा उम्मेदवारका प्रचार सामग्री, ब्यानर, पोस्टर, पर्चा लगायतका सामग्री हटाउनुपर्ने व्यवस्था छ। विशेषगरी मतदान केन्द्रको ३ सय मिटर वरपर राखिएका प्रचार सामग्री सम्बन्धित दल वा उम्मेदवारलाई अनिवार्य रूपमा हटाउन लगाइनेछ।

कार्यवाहक प्रमुख निर्वाचन आयुक्त रामप्रसाद भण्डारीका अनुसार मौन अवधिमा निर्वाचन प्रचारप्रसारसँग सम्बन्धित कुनै पनि प्रकारका छलफल, अन्तरक्रिया, सभा, सम्मेलन, कार्यशाला वा गोष्ठी आयोजना गर्न पाइने छैन। राजनीतिक दलका पदाधिकारी, उम्मेदवार, भ्रातृ सङ्गठन तथा आचारसंहिता पालना गर्नुपर्ने अन्य व्यक्ति, संस्था वा निकायले समेत यस्ता गतिविधि गर्न नपाउने स्पष्ट गरिएको छ।

त्यसैगरी सामाजिक सञ्जाल, अनलाइन पोर्टल, छापा माध्यम, एफएम रेडियो, टेलिभिजन वा अन्य कुनै पनि माध्यमबाट राजनीतिक दल वा उम्मेदवारको पक्ष वा विपक्षमा सन्देश, सूचना वा प्रचार सामग्री पोस्ट, शेयर वा प्रसारण गर्नसमेत निषेध गरिएको छ। डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत गरिने प्रचारलाई पनि आचारसंहिताभित्रै राखिएको आयोगले जनाएको छ।

मौन अवधिमा मतदातालाई लक्षित गरी एसएमएस, फोन कल, इमेल वा अन्य कुनै प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष माध्यमबाट मत माग्न नहुने व्यवस्था गरिएको छ। उल्लङ्घन भएमा सम्बन्धित उम्मेदवार वा दलमाथि कानुनी कारबाही, जरिवाना वा अन्य दण्डात्मक प्रक्रिया अघि बढाइने आयोगले जनाएको छ।

निर्वाचन आयोगले आचारसंहिता पालना गर्न सबै राजनीतिक दल, उम्मेदवार, भ्रातृ सङ्गठन तथा सम्बन्धित व्यक्ति र संस्थाहरूलाई पुनः सचेत गराएको छ। निर्वाचनलाई मर्यादित, व्यवस्थित र शान्तिपूर्ण बनाउन सबै पक्षको सहकार्य आवश्यक रहेको आयोगको भनाइ छ।

मौन अवधिको पूर्ण पालना गरी शान्तिपूर्ण वातावरणमा मतदान सम्पन्न गर्न आयोगले मतदाता, राजनीतिक दल, सुरक्षाकर्मी तथा सञ्चारमाध्यमलगायत सबै सरोकारवालालाई सहयोग गर्न अनुरोध गरेको छ। लोकतान्त्रिक अभ्यासको सफल कार्यान्वयनका लागि मौन अवधिको कडाइका साथ पालना गर्नु सबैको साझा दायित्व भएको आयोगले स्पष्ट पारेको छ।