एक पैसा खर्च नगरी चुनाव लड्ने अभ्यास : भक्तपुरमा नेमकिपाका उम्मेदवारको फरक उदाहरण

भक्तपुर । नेपालमा चुनावी राजनीति महँगो बन्दै गएको चर्चा बढ्दै जाँदा भक्तपुरबाट भने फरक अभ्यास सार्वजनिक भएको छ। प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि उम्मेदवारी दिएका नेपाल मजदुर किसान पार्टी (नेमकिपा) का उम्मेदवारहरूले निर्वाचन आयोगमा बुझाएको खर्च विवरणमा चुनावी प्रचारका लागि व्यक्तिगत रूपमा एक पैसा पनि खर्च नगरेको उल्लेख गरिएको छ।

निर्वाचन आयोगमा दर्ता गरिएको विवरणमा मिडिया प्रचारप्रसार, प्रचार सामग्री, पार्टी कार्यालय सञ्चालन, छापा तथा विद्युतीय माध्यम, माइकिङ, सवारी साधन, दैनिक खर्च तथा अन्य प्रचारप्रसारका शीर्षक समावेश गरिएका छन्। तर ती सबै शीर्षकमा खर्च रकम शून्य उल्लेख गरिएको छ। यसले उम्मेदवारले व्यक्तिगत रूपमा आर्थिक खर्च नगरी चुनावी अभियान सञ्चालन गरेको देखाउँछ।

नेपालको चुनावी राजनीतिमा यस्तो अभ्यास दुर्लभ मानिन्छ। प्रायः राजनीतिक दलहरूमा उम्मेदवार बन्नकै लागि ठूलो रकम खर्च गर्नुपर्ने आरोप लाग्ने गरेको छ। चुनावी अभियान सुरु भएपछि पोस्टर, ब्यानर, गाडी, माइकिङ, भोजभतेर, कार्यकर्ता परिचालन तथा सामाजिक सञ्जाल प्रचारमा लाखौँदेखि करोडौँ रुपैयाँसम्म खर्च हुने गरेको चर्चा राजनीतिक वृत्तमा सामान्यजस्तै बनेको छ।

तर नेमकिपाको अभ्यास भने फरक देखिन्छ। पार्टीका कार्यकर्ता र समर्थकहरूले स्वयंसेवकका रूपमा घरदैलो अभियान सञ्चालन गर्ने, प्रचार गर्ने तथा मतदातासँग प्रत्यक्ष संवाद गर्ने परम्परा रहेको बताइन्छ। यही कारण उम्मेदवारले व्यक्तिगत रूपमा ठूलो आर्थिक खर्च गर्नुपर्ने अवस्था नआउने पार्टीका नेताहरूको भनाइ छ।

भक्तपुरमा नेमकिपाको राजनीतिक उपस्थितिको इतिहास पनि लामो मानिन्छ। स्थानीय तहदेखि प्रतिनिधि सभासम्मका निर्वाचनमा पार्टीले संगठन र विचारधारामा आधारित अभियान सञ्चालन गर्दै आएको छ। कार्यकर्ताहरू स्वयंसेवकका रूपमा सक्रिय हुने भएकाले चुनावी खर्च न्यून हुने गरेको बताइन्छ।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार नेपालमा चुनावी खर्चको प्रतिस्पर्धा बढ्दै जाँदा सामान्य आर्थिक अवस्थाका नागरिकका लागि चुनाव लड्न झन् कठिन बन्दै गएको छ। यस्तो अवस्थामा कम खर्चमा चुनाव लड्ने अभ्यास लोकतन्त्रका लागि सकारात्मक उदाहरण बन्न सक्ने उनीहरूको धारणा छ।

नेमकिपाका उम्मेदवारहरूले बुझाएको खर्च विवरणले पनि यही सन्देश दिन खोजेको देखिन्छ—चुनाव जित्न ठूलो धनराशि होइन, संगठन, विचार र जनसमर्थन महत्वपूर्ण हुन्छ।

नेपालमा उम्मेदवारी दर्ता गर्दा निर्वाचन आयोगमा प्रति उम्मेदवार १० हजार रुपैयाँ शुल्क तिर्नुपर्ने व्यवस्था छ। त्यसपछि चुनावी अभियानका क्रममा खर्च बढ्ने भए पनि आयोगले उम्मेदवारले गर्न पाउने खर्चको सीमा निर्धारण गरेको छ। तर व्यवहारमा भने धेरै स्थानमा चुनावी खर्च लाखौँदेखि करोडौँ रुपैयाँसम्म पुग्ने गरेको चर्चा भइरहेका बेला भक्तपुरमा देखिएको यस्तो अभ्यासले चुनावी खर्चबारे नयाँ बहस सुरु गराएको छ।