गर्मीमा दूध चाँडै फाट्छ? यी उपाय अपनाएर लामो समय ताजा राख्न सकिन्छ

काठमाडौं। गर्मी मौसम सुरु भएसँगै घरकाे भान्सामा  समस्या बढ्न थाल्छन्। तीमध्ये सबैभन्दा सामान्य समस्या दूध चाँडै बिग्रनु वा फाट्नु हो। बिहान ल्याइएको ताजा दूध पनि दिउँसो वा साँझसम्म बिग्रिएर फाल्नुपर्ने अवस्था आउँदा उपभोक्तालाई आर्थिक नोक्सानी हुनुका साथै अनावश्यक झन्झट पनि बढ्छ। विशेष गरी शहरी क्षेत्रमा कामकाजी परिवारका लागि बारम्बार दूध बिग्रिनु दैनिक चुनौती बन्ने गरेको छ।

उच्च तापक्रम बढ्दै जाँदा दूध सुरक्षित राख्ने विषय अझ महत्त्वपूर्ण बन्छ। धेरै घरपरिवारमा दूध कहिले उमाल्ने, कहिले फ्रिजमा राख्ने र कति समयसम्म बाहिर राख्न मिल्छ भन्ने अन्योल देखिन्छ। यस्तो अवस्थामा सही जानकारी नहुँदा ताजा दूध पनि केही घण्टामै प्रयोग गर्न अयोग्य बन्न सक्छ। त्यसैले गर्मी मौसममा दूधको ह्यान्डलिङ र भण्डारणमा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्ने आवश्यक  छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार उच्च तापक्रममा ब्याक्टेरिया छिटो बढ्छन्। यी ब्याक्टेरियाले दूधलाई अमिलो बनाउँछन् र अन्ततः फटाउँछन्। दूध लामो समयसम्म खुला राख्दा, बारम्बार बाहिर निकाल्दा वा राम्रोसँग सफा नगरिएका भाँडामा राख्दा ब्याक्टेरिया झन् छिटो बढ्न सक्छन्। साथै, कोठाको तापक्रम धेरै भएमा दूध बिग्रने प्रक्रिया अझ तीव्र हुन्छ। त्यसैले गर्मीमा दूधको सही भण्डारण विधि अपनाउनु आवश्यक हुन्छ।

दूधलाई लामो समयसम्म ताजा राख्न सबैभन्दा पहिले यसलाई राम्रोसँग उमाल्नुपर्छ। उमाल्दा दूधमा रहेका धेरै सूक्ष्म जीवाणु नष्ट हुन्छन्, जसले दूध बिग्रने सम्भावना कम गर्छ। उमालेपछि दूधलाई धेरै समय बाहिर नराखी चाँडै चिसो पारेर फ्रिजमा राख्नुपर्छ। उमालेपछि लामो समय कोठाको तापक्रममा राख्दा दूध छिट्टै बिग्रन सक्छ। साथै, धुलो वा अन्य कणहरू पस्न नदिन दूधलाई सधैं छोपेर राख्नु राम्रो मानिन्छ।

दूध चिसो पार्दा पनि सावधानी अपनाउनुपर्छ। तातो दूधलाई सिधै फ्रिजमा राख्दा फ्रिजको तापक्रममा असर पर्न सक्छ, त्यसैले पहिले सामान्य तापक्रममा ल्याएर मात्र फ्रिजमा राख्नु उपयुक्त हुन्छ। यसाे गर्दा फ्रिजभित्र रहेका अन्य खाद्य पदार्थहरू पनि सुरक्षित रहन्छन्।

दूध प्रयोग गर्दा सरसफाइमा ध्यान दिनु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। दूध निकाल्दा सधैं सफा चम्चा वा भाँडा प्रयोग गर्नुपर्छ। सानो मात्र फोहोरले पनि दूध बिग्रन सक्छ। त्यसैले दूध ह्यान्डल गर्दा स्वच्छता कायम राख्नुपर्ने सुझाव दिइएको छ। दूध निकालेर पुनः त्यही भाँडामा राख्ने बानी पनि त्याग्नुपर्ने बताइन्छ, किनकि यसले ब्याक्टेरिया फैलन मद्दत गर्न सक्छ।

दूधलाई केही समय थप ताजा राख्न घरेलु उपाय पनि अपनाउन सकिन्छ। दूध उमाल्दा एक चम्चा चिनी थप्दा दूध छिट्टै बिग्रन नदिन मद्दत पुग्न सक्छ। यसले दूधको स्वादमा धेरै परिवर्तन नगरे पनि ताजापन केही समयसम्म कायम राख्न सहयोग गर्ने विश्वास गरिन्छ। यद्यपि चिनी थप्दा सबै अवस्थामा समान परिणाम नआउन सक्छ, त्यसैले अन्य सावधानीहरू पनि सँगै अपनाउनु उपयुक्त हुन्छ।

यसका अतिरिक्त दूधलाई सानो–सानो भागमा छुट्याएर राख्दा पनि उपयोगी हुन्छ। यसो गर्दा बारम्बार सबै दूध बाहिर निकाल्नु पर्दैन र बिग्रने जोखिम कम हुन्छ। फ्रिजको सबैभन्दा चिसो भागमा दूध राख्नु पनि लाभदायक मानिन्छ।

गर्मी मौसममा दूध सुरक्षित राख्न उमाल्ने, तुरुन्तै चिसो पार्ने, फ्रिजमा भण्डारण गर्ने र सरसफाइमा ध्यान दिने जस्ता सरल उपायहरू प्रभावकारी मानिन्छन्। साथै, दूधलाई बारम्बार फ्रिजबाट निकालेर बाहिर राख्ने बानीबाट बच्न पनि सुझाव दिइएको छ।

यी उपायहरू अपनाउँदा गर्मीमा दूध सुरक्षित राख्न सकिन्छ र अनावश्यक खर्च तथा दैनिक झन्झट पनि कम गर्न सकिन्छ। उचित व्यवस्थापनले खाद्य सुरक्षा कायम राख्न सहयोग पुर्‍याउने र परिवारको स्वास्थ्य जोगाउन पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने विश्वास गरिएको छ।