विश्वकै सबैभन्दा विषालु पक्षी ‘हुडेड पिटोहुई’, जसलाई छुनासाथ हुन सक्छ गम्भीर असर

काठमाडौं । संसारमा विषालु जीवहरूको चर्चा हुँदा प्रायः मानिसहरूको ध्यान सर्प, बिच्छी वा माकुरातर्फ जान्छ । तर विश्वमा यस्तो पक्षी पनि रहेको तथ्य धेरैका लागि अचम्मको विषय बन्न सक्छ, जसलाई छुनु नै मानवका लागि खतरनाक हुन सक्छ । उक्त पक्षी हो ‘हुडेड पिटोहुई’, जसलाई विश्वकै सबैभन्दा विषालु पक्षी मानिन्छ ।

यो दुर्लभ पक्षी मुख्य रूपमा न्यू गिनीका जंगलमा पाइन्छ । सन् १९८० को दशकमा वैज्ञानिक ज्याक डम्बाचरले यसको विषाक्त गुणबारे पहिलो पटक जानकारी पाएका थिए । फील्डवर्कका क्रममा उनले उक्त पक्षी समातेपछि केही समयमै हात, आँखा र मुखमा जलन, झमझमाहट तथा सुन्निने जस्ता समस्या अनुभव गरेका थिए । त्यसपछि गरिएको अनुसन्धानले यसको छाला र प्वाँख विषालु रहेको पुष्टि गरेको थियो ।

सन् १९९२ मा प्रकाशित अनुसन्धानअनुसार हुडेड पिटोहुईको शरीरमा ‘बैट्राकोटोक्सिन’ नामक खतरनाक विष पाइन्छ । यही विष अत्यन्त विषालु मानिने केही प्रजातिका भ्यागुतामा पनि भेटिन्छ । वैज्ञानिकहरूका अनुसार यो विषले पक्षीलाई शिकारी जनावर र परजीवीबाट जोगाउन मद्दत गर्छ । यदि कुनै जनावरले यसलाई खान खोजे गम्भीर असर पर्न सक्छ ।

अनुसन्धानकर्ताहरूले यो पक्षीले आफैं विष उत्पादन नगर्ने बताएका छन् । यसको शरीरमा पाइने विष यसको आहारबाट आउने विश्वास गरिएको छ । हुडेड पिटोहुईले ‘मेलिरिड बिट्ल्स’ नामका विषालु किराहरू खाने भएकाले त्यही विष पछि यसको छाला र प्वाँखमा जम्मा हुने वैज्ञानिकहरूको भनाइ छ ।

यस पक्षीको कालो र सुन्तलाजस्तो चम्किलो रङ पनि विशेष उद्देश्यका लागि भएको मानिन्छ । यस्तो रङले अन्य जीवलाई यो खतरनाक हुन सक्ने चेतावनी दिन्छ, जसलाई वैज्ञानिक भाषामा ‘अपोसेमेटिज्म’ भनिन्छ । यही कारण न्यू गिनीका स्थानीय बासिन्दाले पनि यस पक्षीबाट दूरी बनाएर राख्ने गरेका छन् । स्थानीयहरूले यसलाई ‘रबिश बर्ड’ अर्थात् बेकार पक्षी भनेर समेत चिन्ने गरेका छन् ।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार विष प्रयोग गरेर आत्मरक्षा गर्ने पक्षी विश्वमा निकै दुर्लभ छन् । यही कारण हुडेड पिटोहुई आज पनि वैज्ञानिक र वन्यजन्तु प्रेमीहरूका लागि चासो र अनुसन्धानको विषय बनेको छ ।