एआईसँग जेन–जीको जटिल सम्बन्ध: प्रयोग पनि, संशय पनि

काठमाडौं । कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) विश्वभर तीव्र गतिमा फैलिइरहेका बेला डिजिटल युगमा हुर्किएको जेन–जी पुस्ताले यस प्रविधिसँग अनौठो र जटिल सम्बन्ध विकास गरिरहेको एक अध्ययनले देखाएको छ।

सामान्य धारणा अनुसार जेन–जी एआईलाई आफ्नो जीवनको अभिन्न हिस्सा बनाइसकेको पुस्ता मानिन्छ। तर हार्वर्ड बिजनेस पब्लिशिङले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो अनुसन्धानले यो धारणा आंशिक रूपमा मात्र सही रहेको संकेत गरेको छ। अध्ययनअनुसार जेन–जी एआईप्रति उत्साहित भए पनि यसको दीर्घकालीन प्रभावप्रति उनीहरूमा पर्याप्त संशय र चिन्ता पनि देखिन्छ।

अनुसन्धानले देखाएको छ कि जेन–जीले एआईलाई कुनै चमत्कारिक प्रविधिका रूपमा होइन, बरु बिजुली वा इन्टरनेटजस्तै दैनिक जीवन र कामकाजका लागि आवश्यक उपकरणका रूपमा लिएका छन्। उनीहरू कामको उत्पादकत्व बढाउन च्याटजीपीटी, क्लडलगायतका एआई उपकरण प्रयोग गरिरहेका छन्। तर सँगसँगै उनीहरूमा एआईमाथिको अत्यधिक निर्भरताले आलोचनात्मक सोच, सिर्जनशीलता र मौलिक क्षमतामा असर पुर्‍याउन सक्ने चिन्ता पनि रहेको अध्ययनले उल्लेख गरेको छ।

जानकारी खोज्नदेखि सम्बन्धका सल्लाहसम्म

अध्ययनअनुसार करिब ६५ प्रतिशत जेन–जी प्रयोगकर्ताले परम्परागत सर्च इञ्जिनको सट्टा एआईमार्फत जानकारी खोज्न थालेका छन्। उनीहरूलाई आवश्यक उत्तर छिटो र व्यवस्थित रूपमा प्राप्त हुने भएकाले एआईप्रतिको आकर्षण बढेको देखिन्छ।

त्यस्तै कार्यालयका काम, इमेल लेखन, डेटा व्यवस्थापन तथा अन्य प्रशासनिक कार्यमा पनि एआईको प्रयोग बढ्दो क्रममा छ। केही युवाले व्यक्तिगत जीवनका विषयमा समेत एआईसँग सल्लाह लिने गरेको अनुसन्धानले देखाएको छ।

यद्यपि एआईलाई भावनात्मक वा रोमान्टिक सम्बन्धको विकल्पका रूपमा प्रयोग गर्नेहरूको संख्या अपेक्षाकृत कम रहेको अध्ययनमा उल्लेख छ। अनुसन्धानअनुसार यस्तो सोच राख्नेहरूको संख्या करिब १० प्रतिशत मात्र छ।

‘ब्रेन रोट’ र सीप गुम्ने चिन्ता

एआईको बढ्दो प्रयोगसँगै जेन–जीमा यसको नकारात्मक प्रभावबारे पनि चिन्ता बढिरहेको छ। अध्ययनअनुसार ७९ प्रतिशत युवाले ‘ब्रेन रोट’ अर्थात् सोच्ने र विश्लेषण गर्ने क्षमतामा गिरावट आउन सक्ने डर व्यक्त गरेका छन्।

विशेषज्ञहरूले यसलाई ‘कग्निटिभ डेट’ अर्थात् मानसिक निर्भरता भन्ने गरेका छन्। जब मानिसहरू सोच्ने, सम्झने वा निर्णय गर्ने कामका लागि अत्यधिक रूपमा प्रविधिमाथि निर्भर हुन थाल्छन्, उनीहरूको आफ्नै विश्लेषणात्मक क्षमता कमजोर हुन सक्ने जोखिम रहन्छ।

कोडिङ, लेखन तथा समस्या समाधानजस्ता आधारभूत सीपहरू हराउने सम्भावनाप्रति पनि जेन–जी सचेत देखिएको अध्ययनले जनाएको छ।

एआईलाई सहायकका रूपमा प्रयोग गर्ने प्रवृत्ति

अनुसन्धानले एआईको प्रभावकारी प्रयोग गर्ने युवाहरूले यसलाई प्रत्यक्ष उत्तर दिने माध्यमभन्दा पनि ‘विचार साझेदार’का रूपमा प्रयोग गरिरहेको देखाएको छ। उनीहरू एआईले दिएको उत्तरलाई बुझ्ने, विश्लेषण गर्ने र त्यसबाट नयाँ दृष्टिकोण विकास गर्ने प्रयास गर्छन्।

सामान्य प्रशासनिक तथा दोहोरिने काम एआईमार्फत सम्पन्न गरेर सिर्जनात्मक र रणनीतिक कार्यका लागि समय बचाउने अभ्यास पनि जेन–जीमा बढ्दो क्रममा रहेको अध्ययनले जनाएको छ।

‘लभ–हेट रिलेसनसिप’ जस्तो सम्बन्ध

अध्ययनको रोचक निष्कर्षमध्ये एक जेन–जी र एआईबीचको सम्बन्धलाई ‘लभ–हेट रिलेसनसिप’सँग तुलना गरिएको छ।

एकातिर उनीहरू कार्यक्षमता बढाउन एआईमाथि निर्भर छन् भने अर्कोतिर सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल सामग्रीमा मानवीय स्पर्श, मौलिकता र प्रामाणिकता खोजिरहेका छन्। एआईबाट निर्मित सामग्रीको संख्या बढ्दै जाँदा हस्तनिर्मित र वास्तविक अनुभवमा आधारित सामग्रीप्रति आकर्षण बढेको अनुसन्धानले देखाएको छ।

सिकाइ र करिअरमा एआईको भूमिका

जेन–जीले एआईलाई निजी मार्गदर्शकका रूपमा पनि प्रयोग गर्न थालेका छन्। जटिल विषयलाई सरल भाषामा बुझ्ने, अन्तर्वार्ताको तयारी गर्ने तथा आत्मविश्वास बढाउने कार्यमा एआई उपयोगी साबित भइरहेको अध्ययनले जनाएको छ।

यससँगै ‘प्रम्प्ट इन्जिनियरिङ’ नामक नयाँ सीप पनि जेन–जीमाझ लोकप्रिय बन्दै गएको छ। अर्थात्, एआईबाट आफूले चाहेको गुणस्तरीय परिणाम कसरी प्राप्त गर्ने भन्ने क्षमता भविष्यको महत्वपूर्ण दक्षताका रूपमा उदाउँदै गएको छ।

रोजगारीभन्दा प्रतिस्पर्धाको चिन्ता

अनुसन्धानले जेन–जीलाई प्रत्यक्ष रूपमा जागिर गुम्ने डरभन्दा पनि एआई प्रयोगमा दक्ष व्यक्तिहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने चिन्ता बढी रहेको देखाएको छ।

उनीहरूका अनुसार भविष्यको प्रतिस्पर्धा ‘मानव बनाम एआई’ नभई ‘एआई प्रयोग गर्न सक्ने मानव बनाम एआई प्रयोग गर्न नसक्ने मानव’ बीच हुनेछ। त्यसैले अहिलेका युवाहरूले शैक्षिक योग्यतासँगै एआईसम्बन्धी सीपलाई पनि आफ्नो करिअरको महत्वपूर्ण पक्षका रूपमा लिन थालेका छन्।

अध्ययनले निष्कर्ष निकालेको छ कि जेन–जी एआईलाई पूर्ण रूपमा स्वीकार गर्ने वा अस्वीकार गर्ने अवस्थामा छैन। बरु उनीहरू यस प्रविधिबाट लाभ उठाउँदै त्यसका सम्भावित जोखिमप्रति पनि उत्तिकै सजग देखिएका छन्।                                                                        – एजेन्सीकाे सहयाेगमा