अत्यधिक प्रोटिन सेवनले क्यान्सर र मधुमेहको जोखिम बढाउन सक्छ: विज्ञ

काठमाडौं । शरीरलाई स्वस्थ राख्न तथा मांसपेशीको विकासका लागि प्रोटिन अत्यावश्यक पोषक तत्व मानिन्छ। विशेषगरी जिम गर्ने तथा शरीर सुगठित बनाउन चाहने युवामाझ प्रोटिनयुक्त आहार र सप्लिमेन्टको प्रयोग बढ्दो छ। तर आवश्यकताभन्दा बढी प्रोटिन सेवन गर्दा स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्न सक्ने विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन्।

विशेषज्ञहरूका अनुसार प्रोटिन शरीरका लागि आवश्यक भए पनि यसको अत्यधिक मात्रा सेवन गर्नु लाभदायक हुँदैन। अमेरिकाको मिसौरी विश्वविद्यालयको चिकित्सा विद्यालयमा पोषण तथा व्यायाम शरीर विज्ञानकी प्राध्यापक बेटिना मिट्टेनडोर्फरका अनुसार नियमित रूपमा प्रतिकिलोग्राम शरीरको तौलअनुसार १.२ ग्रामभन्दा बढी प्रोटिन सेवन गर्दा विभिन्न स्वास्थ्य जोखिमहरू बढ्न सक्छन्।

दैनिक कति प्रोटिन आवश्यक?

प्रोटिनको आवश्यकता उमेर, शारीरिक गतिविधि र स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार फरक हुने भए पनि सामान्य व्यक्तिका लागि सन्तुलित मात्रामा प्रोटिन सेवन गर्न सुझाव दिइन्छ। अधिकांश अवस्थामा प्राकृतिक खाद्य स्रोतबाटै शरीरलाई आवश्यक प्रोटिन प्राप्त गर्न सकिने विज्ञहरूको भनाइ छ।

बढी प्रोटिन सेवनका सम्भावित जोखिम

अध्ययनहरूले अत्यधिक प्रोटिन, विशेषगरी रातो मासु (रेड मिट) र प्रशोधित मासुको बढी सेवनले मुटुरोग, मधुमेह तथा केही प्रकारका क्यान्सरको जोखिम बढाउन सक्ने देखाएका छन्।

सन् २०२३ मा प्रकाशित एक अध्ययनअनुसार दैनिक अतिरिक्त १०० ग्राम रातो मासु सेवन गर्ने व्यक्तिमा मुटुरोगको जोखिम ११ प्रतिशतसम्म बढ्न सक्छ। त्यस्तै प्रतिदिन ५० ग्राम प्रशोधित रातो मासु खानेहरूमा यो जोखिम २६ प्रतिशतसम्म बढी देखिएको छ।

अर्को अध्ययनले धेरै मात्रामा रातो मासु सेवन गर्ने व्यक्तिमा टाइप–२ मधुमेह हुने सम्भावना पनि बढी रहेको जनाएको छ।

क्यान्सरको जोखिमसमेत बढ्न सक्छ

विशेषज्ञहरूका अनुसार रेड मिट र प्रोसेस्ड मिटको अत्यधिक सेवन कोलोरेक्टल क्यान्सरसहित केही प्रकारका क्यान्सरसँग सम्बन्धित छ। अध्ययनहरूमा रातो मासु बढी खाने व्यक्तिमा कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम ३० प्रतिशतसम्म र प्रशोधित मासु सेवन गर्नेहरूमा ४० प्रतिशतसम्म बढ्न सक्ने देखिएको छ।

पाचन समस्या र मिर्गौलामा असर

धेरै मानिसले प्रोटिनको मात्रा बढाउने क्रममा तरकारी, फलफूल तथा साबुत अन्नजस्ता फाइबरयुक्त खाद्य पदार्थको सेवन घटाउने गर्छन्। यसले कब्जियत, अपच तथा अन्य पाचनसम्बन्धी समस्या निम्त्याउन सक्छ।

त्यस्तै शरीरलाई आवश्यकभन्दा बढी प्रोटिन सेवन गर्दा अतिरिक्त क्यालोरी बोसोका रूपमा सञ्चित हुन सक्छ। विशेषगरी जनावरजन्य स्रोतबाट प्राप्त अत्यधिक प्रोटिनले मिर्गौलामा अतिरिक्त दबाब सिर्जना गर्न सक्छ र केही अवस्थामा मिर्गौलाको पत्थरी (किड्नी स्टोन) हुने जोखिमसमेत बढाउन सक्छ।

सन्तुलित आहारमा जोड

स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार स्वस्थ जीवनशैलीका लागि प्रोटिन, फाइबर, भिटामिन तथा अन्य पोषक तत्वहरू सन्तुलित रूपमा समावेश भएको आहार नै सबैभन्दा उपयुक्त विकल्प हो। शरीर सुगठित बनाउने उद्देश्यले आवश्यकता भन्दा बढी प्रोटिन सेवन गर्नुको सट्टा सन्तुलित खानपान र नियमित व्यायाममा ध्यान दिन सुझाव दिइएको छ।                                                   – एजेन्सीकाे सहयाेगमा