७–१२ वर्षका बालबालिकासँग बलियो सम्बन्ध बनाउन ५ प्रभावकारी अभिभावकीय नियम

काठमाडौं — बालबालिकाको विकासको चरणमा ७ देखि १२ वर्षको उमेरलाई निकै संवेदनशील र महत्वपूर्ण समय मानिन्छ। मनोवैज्ञानिकहरूका अनुसार यही उमेरमा बालबालिकाले आफ्नो छुट्टै सोच, व्यवहार र पहिचान विकास गर्न सुरु गर्छन्। यही कारणले यस अवधिलाई धेरैले “जादुई वर्ष” पनि भन्ने गरेका छन्।

यस उमेरका बालबालिकाहरूले हरेक विषयमा ‘किन?’ भनेर प्रश्न गर्न थाल्छन्, आफ्नै निर्णय राख्न खोज्छन् र स्वतन्त्र बन्ने प्रयास गर्छन्। धेरै अभिभावकका लागि यो अवस्था चुनौतीपूर्ण बन्न सक्छ। तर विशेषज्ञहरू भन्छन्— यही समय हो जब अभिभावकले बच्चासँग जीवनभर टिक्ने विश्वास र आत्मीयताको सम्बन्ध निर्माण गर्न सक्छन्।

यदि तपाईं आफ्नो बच्चालाई आत्मविश्वासी, जिम्मेवार र परिवारप्रति भरोसा राख्ने बनाउन चाहनुहुन्छ भने, यी पाँच अभिभावकीय नियम उपयोगी हुन सक्छन्।

१. बच्चाको विचारलाई महत्व दिनुहोस्

अभिभावकहरूले प्रायः “यो गर”, “त्यो नगर” भन्ने निर्देशन मात्र दिने गर्छन्। तर ७–१२ वर्षका बालबालिकामा आफ्नै सोच र निर्णय क्षमता विकास हुँदै जान्छ।

सानो निर्णयका विषयमा पनि उनीहरूको राय लिनु आवश्यक मानिन्छ। जस्तै, सप्ताहन्तमा के गर्ने, घर कसरी सजाउने वा परिवारसँग कहाँ जाने भन्ने विषयमा उनीहरूको धारणा सोध्न सकिन्छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार यसले बालबालिकामा आत्मसम्मान बढाउनुका साथै उनीहरूलाई परिवारको महत्वपूर्ण सदस्य भएको अनुभूति गराउँछ।

२. नतिजाभन्दा प्रयासको प्रशंसा गर्नुहोस्

धेरैजसो अवस्थामा अभिभावकहरूले राम्रो अंक ल्याउँदा वा प्रतियोगिता जित्दा मात्र प्रशंसा गर्ने गर्छन्। तर बाल मनोविज्ञानले प्रयासको मूल्यांकनलाई बढी प्रभावकारी मान्छ।

यदि बच्चाले मेहनत गरेर पनि अपेक्षित नतिजा हासिल गर्न सकेन भने पनि उसको प्रयासको कदर गर्नुपर्छ।

“तिमीले धेरै मेहनत गर्यौ” भन्ने सकारात्मक प्रतिक्रिया बच्चाका लागि ठूलो प्रेरणा बन्न सक्छ।

यसले असफलताबाट नडराई पुनः प्रयास गर्ने बानी विकास गराउँछ।

३. बच्चासँग ‘विशेष समय’ बिताउनुहोस्

व्यस्त जीवनशैली र डिजिटल उपकरणहरूको बढ्दो प्रयोगका कारण धेरै अभिभावकले बच्चासँग गुणस्तरीय समय बिताउन सकिरहेका छैनन्।

विशेषज्ञहरूले दिनमा कम्तीमा १५ देखि २० मिनेट समय बच्चाका लागि छुट्याउन सुझाव दिएका छन्।

यो समयमा मोबाइल, टेलिभिजन वा अन्य कामबाट टाढा रही बच्चासँग खेल्ने, कुरा गर्ने वा सँगै हिँड्ने गर्न सकिन्छ।

यस्तो समयले बच्चामा “मेरो अभिभावक सधैं मेरो साथमा छन्” भन्ने विश्वास निर्माण हुन्छ।

४. गल्तीमा रिस होइन, संयमित प्रतिक्रिया दिनुहोस्

बालबालिकाबाट गल्ती हुनु स्वाभाविक मानिन्छ। सामान फुट्नु, दूध पोखिनु वा होमवर्क बिग्रिनुजस्ता घटनामा धेरै अभिभावक तुरुन्त रिसाउने गर्छन्।

तर विज्ञहरूका अनुसार अत्यधिक रिस वा चिच्याहटले बच्चामा डर र झूट बोल्ने प्रवृत्ति विकास हुन सक्छ।

यसको सट्टा शान्त भएर समस्या समाधानको उपाय सिकाउँदा बच्चाले जिम्मेवारी र विश्वास दुवै सिक्ने गर्छ।

५. सकारात्मक वातावरण सिर्जना गर्नुहोस्

बालबालिकाले आफूले सुनेका र देखेका कुराबाट धेरै कुरा सिक्ने गर्छन्। त्यसैले उनीहरूको अगाडि निरन्तर नकारात्मक टिप्पणी गर्नु उपयुक्त मानिँदैन।

बरु, उनीहरूको राम्रो व्यवहार, प्रतिभा र सकारात्मक पक्षको प्रशंसा गर्दा उनीहरूमा आत्मविश्वास र सकारात्मक सोच विकास हुन्छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार सकारात्मक शब्द र व्यवहारले बच्चाको व्यक्तित्व निर्माणमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्छ।

निष्कर्ष

७–१२ वर्षको उमेर बालबालिकाको भावनात्मक र सामाजिक विकासको आधार निर्माण हुने समय हो। यस अवधिमा अभिभावकले देखाउने व्यवहार, संवाद र समर्थनले बच्चाको भविष्यमा गहिरो प्रभाव पार्ने विज्ञहरूको भनाइ छ।

सही मार्गदर्शन, विश्वास र सकारात्मक वातावरण पाएमा बालबालिका आत्मविश्वासी, जिम्मेवार र भावनात्मक रूपमा बलिया बन्न सक्छन्।