केही बेर उभिँदा वा हिँड्दा एडी दुख्छ? विशेषज्ञले बताए कारण र उपचार

काठमाडौं। केही समय उभिएर काम गर्दा वा थोरै दूरी हिँड्दा नै एडीमा दुखाइ सुरु हुने समस्या आजकल धेरै मानिसमा देखिने गरेको छ। विशेषगरी बिहान उठेर हिँड्न थालेपछि एडीको तल्लो भागमा चसक्क दुख्ने, लामो समय हिँड्न नसक्ने तथा खुट्टा भारी हुने जस्ता लक्षणलाई धेरैले सामान्य ठानेर बेवास्ता गर्ने गर्छन्। तर समयमै उपचार नगरे यो समस्या जटिल बन्न सक्छ।

दुखाइसम्बन्धी रोगहरूको उपचारमा विशेषज्ञ परामर्शदाता पेन फिजिसियन डा. भुवना आहूजाका अनुसार एडी दुख्ने समस्या केवल खुट्टासँग मात्र सम्बन्धित नहुन सक्छ, बरु मेरुदण्ड, नसाहरू, टेन्डन तथा लिगामेन्टसँग जोडिएका विभिन्न समस्याका कारण पनि हुन सक्छ।

शरीरको संरचना र एडीको सम्बन्ध

डा. आहूजाका अनुसार मस्तिष्कबाट सुरु हुने नसाहरू स्पाइनल कर्ड हुँदै शरीरका सबै भागसम्म पुग्छन्। मेरुदण्ड, डिस्क, लिगामेन्ट, टेन्डन र मांसपेशीहरू एकअर्कासँग जोडिएका हुन्छन्। यीमध्ये कुनै भागमा समस्या आएमा त्यसको असर खुट्टासम्म पुग्न सक्छ र एडीमा दुखाइ महसुस हुन सक्छ।

एडी दुख्ने प्रमुख कारणहरू

१. एक्युट लम्बर सिन्ड्रोम

मेरुदण्डको नली (स्पाइनल क्यानल) साँघुरो हुँदा नसामा दबाब बढ्छ। यस अवस्थालाई न्यूरोजेनिक क्लाउडिकेशन भनिन्छ। यस्तो अवस्थामा कम्मर, नितम्ब, जाँघ तथा एडीमा दुखाइ, झमझमाहट, कमजोरी र हिँड्न कठिनाइ हुन सक्छ।

२. लिगामेन्टम फ्लाभम हाइपरट्रोफी

मेरुदण्डको लिगामेन्ट बाक्लो वा फुलेको अवस्थामा स्पाइनल कर्डमाथि दबाब पर्न सक्छ। यसले नसाहरू थिचिने भएकाले हिँड्दा दुखाइ र असहजता बढ्न सक्छ।

३. डिस्क हर्निएसन

मेरुदण्डको डिस्क आफ्नो स्थानबाट सरेर बाहिर निस्किँदा वरपरका नसामा दबाब पर्छ। यसले कम्मरदेखि खुट्टासम्म दुखाइ फैलाउन सक्छ र एडीमा समेत समस्या देखिन सक्छ।

४. एचिलिस टेन्डिनाइटिस

धेरै दौडने, अत्यधिक हिँड्ने, वृद्ध उमेरका व्यक्ति वा खेलाडीहरूमा एचिलिस टेन्डनमा सुन्निने समस्या देखिन्छ। यसले एडीको माथिल्लो भागमा दुखाइ, जकडन तथा ऐंठन गराउन सक्छ।

५. प्लान्टर फेसियाइटिस

एडीको हड्डी र औँलालाई जोड्ने बलियो टिस्युमा सुन्निने अवस्था प्लान्टर फेसियाइटिस हो। यो एडी दुख्ने सबैभन्दा सामान्य कारणमध्ये एक मानिन्छ। वृद्धवृद्धा, धावक तथा क्याल्सियम, भिटामिन डी र भिटामिन बी–१२ को कमी भएका व्यक्तिमा यसको जोखिम बढी हुन्छ।

युवाहरूमा किन बढ्दैछ समस्या?

विशेषज्ञका अनुसार युवाहरूमा एडी दुख्ने मुख्य कारण अस्वस्थ जीवनशैली हो। लामो समय एउटै स्थानमा बस्ने, गलत आसनमा कम्प्युटर प्रयोग गर्ने, घाँटी झुकाएर काम गर्ने तथा पर्याप्त शारीरिक गतिविधि नगर्ने बानीले मेरुदण्ड र नसामा असर पुर्‍याउँछ।

यसबाहेक नेपाल तथा दक्षिण एसियाली मुलुकहरूमा भिटामिन डी र भिटामिन बी–१२ को कमी पनि व्यापक रूपमा देखिन्छ, जसले हड्डी तथा टेन्डन कमजोर बनाउँछ।

एडी दुखेमा के गर्ने?

विशेषज्ञहरूले निम्न सुझाव दिएका छन्–

• प्रत्येक ३०–६० मिनेटमा केही समय हिँडडुल गर्ने।
• कुर्सीमा बस्दा ढाड सीधा राख्ने।
• कम्प्युटर प्रयोग गर्दा सही दूरी कायम गर्ने।
• नियमित स्ट्रेचिङ तथा हल्का व्यायाम गर्ने।
• शक्ति बढाउने (स्ट्रेन्थ ट्रेनिङ) अभ्यास अपनाउने।
• योग तथा शारीरिक सक्रियता बढाउने।
• क्याल्सियम, भिटामिन डी र भिटामिन बी–१२ युक्त आहार सेवन गर्ने।

दूध, दही, अण्डा, कुखुराको मासु, पालुङ्गो, हरियो सागसब्जी, च्याउ, विभिन्न बीउ तथा ड्राइफ्रुट्स यस्ता पोषक तत्वका राम्रो स्रोत मानिन्छन्।

कहिले चिकित्सककोमा जाने?

जीवनशैली सुधार गरेपछि पनि दुखाइ कम नभएमा विशेषज्ञ चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्ने डा. आहूजाको सुझाव छ। आवश्यक परीक्षणपछि समस्या पहिचान गरी उचित उपचार गर्न सकिने उनले बताइन्।

स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार एडीको दुखाइलाई सामान्य ठानेर बेवास्ता गर्नु उचित होइन। समयमै कारण पत्ता लगाएर उपचार गरेमा दीर्घकालीन जटिलताबाट बच्न सकिन्छ।